Betoog Verlichting

Kleine Gedigten voor kinderen

In 1778 verscheen de dichtbundel Proeve van Kleine Gedigten van Hieronymus van Alphen. Het was de eerste Nederlandse dichtbundel die speciaal voor kinderen was geschreven. Uit elk gedichtje konden de kinderen iets leren. Zo moeten ze braaf hun huiswerk maken, geen stommiteiten begaan, geen fruit uit andermans boomgaard stelen enzovoorts. De gedichten bundel was een groot succes en kreeg twee vervolg delen. Dit waren Vervolg der Kleine Gedigten voor kinderen en Tweede Vervolg der Kleine Gedichten voor Kinderen. In 1787 werden de gedichtjes uit alle drie de bundels samen gevoegd tot een verzamelbundel die Kleine Gedigten voor Kinderen heet. De bundel was en is een groot succes. Hij wordt zelfs nu nog herdrukt. 

De dichtbundel Kleine Gedigten voor Kinderen is geschreven in de periode van de verlichting. Enkele kenmerken van deze periode zijn: 

- Een sterk didactisch-moralistisch karakter

- Men is optimistisch

- De ratio staat centraal: met een gezond verstand kan men alles oplossen.

- Dingen moeten helder en duidelijk aan het volk uitgelegd kunnen worden. Het volk leeft door haar onwetendheid in duisternis en moet door literatuur met kennis verlicht worden. Door een heldere en duidelijke stijl willen de schrijvers het volk verlichten. 

De dichtbundel Kleine Gedigten voor kinderen past goed binnen de verlichting. De bundel is ten eerste helder en duidelijk geschreven. De kindergedichten zijn heel goed te begrijpen. Het taalgebruik is helder en eenvoudig en de zinnen zijn kort. Kinderen kunnen de gedichten goed zelfstandig lezen en begrijpen. Door de eenvoudige en strakke rijmschema's kunnen zij de gedichten zelfs uit hun hoofd leren. Een goed voorbeeld van een gedicht met een begrijpelijke tekst en een duidelijk rijmschema is: 

Klaasje
Pietje, zoo gij niet wilt deugen,
    Dan verschijnt de zwarte man.
                
Pietje
Klaasje, foei, dat is een leugen!
    Laat hem komen als hij kan.
    Die aan zulk een man gelooft,
    Is van zijn verstand beroofd.


In de dichtbundel komt ook het kenmerk van de ratio naar voren. Er wordt aan de kinderen verteld dat ze niet in benarde situaties hoeven te komen als ze hun gezonde verstand maar gebruiken. Het vertrouwen in het gezonde verstand is typisch een kenmerk voor de periode van de verlichting. In het gedichtje Het vrolijk leren komt duidelijk naar voren dat ook kinderen hun verstand goed moeten gebruiken. Het beschrijft namelijk dat kinderen op zoek moeten naar wijsheid door te leren:


Het vrolijk leeren

Mijn speelen is leeren, mijn leeren is speelen,

En waarom zou mij dan het leeren verveelen?

Het lezen en schrijven verschaft mij vermaak.

Mijn hoepel, mijn priktol verruil ik voor boeken;

Ik wil in mijn prenten mijn tijdverdrijf zoeken,

't Is wijsheid, 't zijn deugden, naar welken ik haak.

Ten slotte heeft de bundel een sterk moralistisch-didactisch karakter. Het is erg leerzaam voor kinderen. Door de gedichten te lezen krijgen zij normen en waarden mee en leren zij hoe ze in bepaalde situaties moeten handelen. Het boek is niet alleen leerzaam voor kinderen. Er zit ook een opvoedkundig aspect in. De bundel leert ouders hoe ze opvoedkundige zaken moet aanpakken en oplossen. Van Alpen beschrijft de ideale opvoeder als iemand 'die het kind zachtjes kneedt tot een deugdzaam, gedisciplineerd mens, zonder met geweld te dreigen of het kind anderszins bang te maken.' Dit moralistisch-didactische karakter past perfect binnen de Romantiek. 
Veel mensen zijn erg positief over de gedichten van van Alphen maar er is ook kritiek op zijn werk. Zijn gedichten zouden te stijf en te braaf zijn en de kinderen die hij beschrijft de perfect en dus onnatuurlijk. Dit maakt zijn verhalen onrealistisch. 
De Kleinen Gedigten is helder en duidelijk geschreven en heeft een moralistisch-didactisch karakter. Ook staat de ratio centraal. De dichtbundel past dus goed binnen de stroming van de Verlichting. Ik zou mensen aanraden om de gedichtjes te lezen omdat ik denk dat ze de toon van de Verlichting goed weergeven. Ik vind het niet storend dat de kinderen en ouders in de gedichtjes te perfect zijn, omdat ze een opvoedkundige situatie moeten schetsen, die voor perfect moet doorgaan.

Bronnenlijst
- Syllabus Verlichting en Romantiek
- www.literatuurgeschiedenis.nl
- www.kb.nl
- Wikipedia
- De aantekeningen uit de lessen van Meneer Kroon